Anasayfa » Çoklu Ortamla Öğrenmede Bilişsel Model

Çoklu Ortamla Öğrenmede Bilişsel Model

Çoklu ortamla öğrenme materyallerinin verdiği mesajın anlamlandırılması, materyalin mesajı nasıl verdiğinden çok öğrenenin onu nasıl algıladığı ve anlamlandırdığıyla ilişkilidir. Mayer, çoklu ortamla öğrenmenin bilişsel modelini geliştirmiştir. Çoklu ortamla öğrenmenin bilişsel modelini yakından inceleyelim.

BibisselModel

En solda, içerisinde sözcük ve resim olan çoklu ortam sunumu bulunmaktadır. Çoklu ortam sunumunun sağında kulakları ve gözleri içeren duyusal bellek bulunmaktadır. Çoklu ortam sunumundaki sözcüklerden kulaklara giden ok duyulan sözcükleri ifade etmektedir. Çoklu ortam sunumundaki resimden gözlere giden ok görülen görselleri, sözcüklere giden ok ise görülen sözcükleri ifade etmektedir.

Duyusal belleğin sağ tarafında çoklu ortamda öğrenmenin en önemli bileşeni olan çalışan bellek bulunmaktadır. Çalışan bellek, bilgilerin geçici olarak tutulduğu ve bilinçli olarak manipüle edildiği bölümdür, kapasitesi sınırlıdır. Duyusal bellek içerisindeki kulaklardan çalışan belleğin içerisindeki seslere giden ok sözellerin seçilmesini, duyusal bellek içerisindeki gözlerden çalışan belleğin içerisindeki imgelere giden ok sözel ve görsellerin seçilmesini ifade etmektedir. Çalışan bellek içerisindeki sesler ve imgeler arasındaki iki yönlü ok sözel ve görseller arası çevrimi ifade etmektedir. Seslerden sözel modele giden ok seçilen seslerin düzenlenip anlamlandırıldığını, imgelerden görsel modele giden ok seçilen görsellerin düzenlenip anlamlandırıldığını ifade etmektedir.

En sağda bulunan uzun süreli bellek, kişinin bilgi deposudur, çalışan belleğin aksine büyük bilgi yığınları depolayabilir ve bilgi yığınları uzun süre bellekte kalabilir. Sözel modelden, görsel modelden ve uzun süreli bellekten çıkan ve tek bir yerde toplanan oklar, iki farklı kanalda işlenen bilgilerin hem birbiriyle hem de uzun süreli bellekte var olan önceki bilgilerle bütünleştirilmesini ifade etmektedir.

Özetle, kişi anlamlandırdığı bilgi ile daha önce var olan bilgilerini bütünleştirip yeni bir zihinsel yapı oluşturur.

Modelin dayandığı temel varsayımlar şunlardır:

İki Kanal

İki kanal varsayımına göre insan zihni, görsel ve işitsel materyaller ile sunulan içeriği işlemek için iki ayrı kanal kullanmaktadır. İki kanal varsayımı, görsel materyallerin görsel kanalda, işitsel materyallerin işitsel kanalda işlendiğini belirtir. Duyulan sözcükler işitsel kanalda, görülen görseller ve metinler görsel kanalda işlenir.

ikikanalyuksek

Bilginin tek kanal üzerinden aktarıldığı ve öğrenmenin pasif olduğu durumlar, insanın öğrenme yapısına uygun değildir. Yapılan araştırmaların sonuçları, görsel/işitsel olarak sunulan içeriğin, görsel/görsel olarak sunulan içeriğe göre daha etkili olduğunu göstermektedir.

Öğrenen, her gördüğü veya her duyduğu bilgiyi hatırlayamamaktadır. Bu açıdan bakıldığında her iki kanalın da kapasitesinin sınırsız olmadığı varsayımına ulaşılabilir.

Sınırlı Kapasite

Sınırlı kapasite varsayımı, her kanalın birim zamanda işleyebileceği bilgi miktarının sınırlı olduğunu belirtir. Bir kanalın kapasitesinin az kullanılması diğer kanalın kapasitesini artırmaz.

Bir kanalda işlenmesi gereken bilginin, kanalın kapasitesini aşması durumunda aşırı bilişsel yüklenme gerçekleşir. Aşırı bilişsel yüklenme olduğunda performans düşeceği için görsel ve işitsel kanallardaki tıkanıklığın ortadan kaldırılması gerekir. Aşırı bilişsel yüklenmeyi engellemek için işlenmesi gereken bilgilerin bir kısmının bir kanaldan diğerine kaydırılması gerekebilir. Bu bilişsel yükü azaltmak için çoklu ortam tasarım ilkeleri dikkate alınmalıdır.

Sınırlı kapasite varsayımından da anlaşıldığı gibi öğrenen, öğrenme sırasında pasif bir alıcı durumunda değil, aksine kendisine yöneltilen bilgiyi aktif olarak işleyen durumundadır.

Aktif İşleme

Aktif işleme varsayımı, bireyin deneyimlerinin tutarlı bir zihinsel gösterimini oluşturabilmesi için bilişsel sürece aktif olarak katıldığını belirtir.

Öğrenenler, çoklu ortamla öğrenmede bilgiyi yapılandırmak ve aktif öğrenme sağlamak için başlıca üç bilişsel işlem gerçekleştirir. Bunlar: 1) ilgili materyallerin seçilmesi, 2) seçilen materyallerin düzenlenmesi ve 3) seçilip düzenlenen materyaller ile var olan bilgilerin bütünleştirilmesidir.

İlgili materyallerin seçilmesi işlemi, öğrenenin sunulan materyal içerisinde dikkat gösterdiği sözcük ve imgeleri belirtir. Bu işlem, sunulan materyalin çalışan belleğe aktarılması ile ilgilidir. Seçilen materyallerin düzenlenmesi işlemi, seçilen materyaller arasında yapısal ilişki kurulmasını belirtir. Bu işlem, çalışan bellekte gerçekleşir. Seçilip düzenlenen materyaller ile var olan bilgilerin bütünleştirilmesi işlemi, önceden kazanılmış bilgiler ile seçilip düzenlenen materyaller arasında bağlantıların kurulması ile ilgilidir. Bu işlem sırasında, uzun süreli bellek içindeki bilgi bütünleştirilmek üzere çalışan belleğe transfer edilir. Örneğin öğrenen, kendisine sunulan materyalden ilgili sözcük ve imgeleri seçer, seçtiklerini neden-sonuç zincirleri içinde düzenler ve seçip düzenledikleri ile ön bilgileri arasında ilişki kurar.

Aktif bilişsel işlemlerin sonucunda birbirleriyle bağlantılı zihinsel yapılar oluşturulur. Dolayısıyla, aktif öğrenme bir şema oluşturma süreci olarak da görülebilir.

Sonuç olarak, çoklu ortamla öğrenmede, öğrenen bilişsel sürece aktif olarak katılır. Öğrenenin, işitsel ve görsel işlemler için iki ayrı kanalı bulunmaktadır. İşitsel kanalın ve görsel kanalın kapasitesi sınırlıdır. İlgili materyallerin seçilmesi, seçilen materyallerin düzenlenmesi, seçilip düzenlenen materyaller ile var olan bilgilerin bütünleştirilmesi sonucunda çoklu ortamla öğrenmenin bilişsel işlemleri tamamlanmış olacaktır. Öğrenenin, yeni bilgiyi bilişsel süreçlerinden geçirmesiyle aktif öğrenme gerçekleşir. Çoklu ortam materyalleri, çoklu ortamla öğrenme işlemlerini kolaylaştıracak şekilde tasarlanmalıdır.

Çoklu ortam tasarımı konusunda öncü isim olan Mayer, daha iyi öğrenime yol açan çoklu ortam tasarımları için gerekli 12 ilkeden bahsetmektedir.

Kaynaklar
  • Akkoyunlu, B., & YILMAZ, M. (2005). Türetimci çoklu ortam öğrenme kuramı. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28), 9-18.
  • Çakmak, E. K. (2007). Çoklu Ortamlarda Dar Boğaz: Aşırı Bilişsel Yüklenme. Gazi University Journal of Gazi Educational Faculty (GUJGEF), (2).
  • Dursun, Ö. Ö. ve Odabaşı, H. F. (Ed.). (2017). Çoklu Ortam Tasarımı (3. Baskı). Ankara: Pegem Yayınları
  • Mayer, R. E. (2003). The promise of multimedia learning: using the same instructional design methods across different media. Learning and instruction, 13(2), 125-139.
  • Yünkül, E. (2018). Çoklu ortam öğrenme ile ilgili öğrenen görüşleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 255-269
Diğer İçerikler
Çoklu Ortam Kavramı

Çoklu Ortam Tasarım İlkeleri

İlkelerin Uygulama Örnekleri

İlkelere Uymanın Başarıya Olan Etkileri